ISMA lezing, 27 november 2000

'De mens in het dier'
over de gevolgen van psychosociale stress


door: prof dr J M Koolhaas, Laboratorium voor dierfysiologie, Rijks Universiteit Groningen
Prof Jaap Koolhaas is bekend vanwege zijn onderzoek naar stressmodellen in dieren. Het verloop van de stress responsen is bij zoogdieren gelijk aan het verloop bij de mens. We kunnen dus uit onderzoek bij dieren conclusies trekken over deze processen bij mensen.


Van belang is dat de laboratorium stressor zo dicht mogelijk ligt bij natuurlijke stress situaties. Koolhaas gebruikt bijvoorbeeld het optreden van verlies in een sociale situatie bij ratten en muizen. Het verliezend mannetje is een natuurlijk voorkomende situatie in een groep, waarbij het mannetje een acute hoge stress reactie ondergaat, als gevolg van het acuut verlies van controle over de omgeving.

In deze lezing zal hij ingaan op de tijdsdynamiek van de stress responsen. Het blijkt dat de acute stress respons een zeer kort durend proces is, die snel herstelt, maar dat er tragere en langer durende processen zijn, die op lange termijn nog nadelige gevolgen kunnen opleveren.

De stijging van hartslag en bloeddruk en van catecholaminen na een verloren strijd is in een uur of twee verdwenen. De stijging van cortison duurt al langer, tot meer dan vier uren. Het testosteron echter stijgt eerst kortdurend en daalt daarna tot ongewoon lage niveaus, tot tenminste twee dagen daarna. Bovendien treedt er een afname op in de dag en nacht variatie van de lichaamstemperatuur, de groei, sexuele belangstelling, het verkennen van de omgeving en de voorkeur voor eten, die tenminste 10 dagen na een eenmalig verlies blijft bestaan.

Deze lange termijn veranderingen doen denken aan de symptomen van depressie. Zij zijn bovendien terug te dringen door de dieren antidepressiva te geven. De betekenis van deze gegevens voor het ontwikkelen in de tijd van stress-gerelateerde symptomen wordt door hem besproken.


[ terug ]




ISMA-Nederland